top of page
BLOG: Blog2

Çinko: Bilmeniz Gereken Her Şey



Sağlığımız için son derece önemli minerallerden biri olan çinko, vücut tarafından üretilmediği için dışarıdan alınması gereken bir moleküldür. Bağışıklık sistemini güçlendiren ve koruyan çinko büyüme ve gelişme evrelerinde önemli elementlerin başında gelmektedir.


Çinko Nedir?

İnsan vücudunun sağlıklı işleyişi için mikro besin öğelerine ihtiyaç duymaktadır. Minerallerde mikro besin öğelerinin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Vücutta doku ve organların çalışmasını sağlayan demir minarelinden sonra, en önemli iz element çinko olarak bilinmektedir. Bağışıklık sistemi ve metabolik faaliyetlerde önemli görev üstlenen çinko, erişkin bireylerde toplam miktarı 2 g olarak tahmin edilmektedir. Bunun %80’ den fazlası kemik, kas, saç ve deride bulunmaktadır. Güçlü bir sinir sistemi ve bağışıklık sistemi için vücuda yeteri kadar çinko alımı sağlanmalıdır.


Çinko vücutta birçok süreçleri için gerekli olabilir:

• Gen anlatımı

• Enizmatik reaksiyonlar

• Bağışıklık sistemi

• Protein sentezi

• DNA sentezi

• Yara iyileşimi

• Büyüme ve gelişme


Çinko doğal haliyle çok çeşitli bitki ve hayvansal gıdalarda bulunur.

Kahvaltı gevrekleri, büfeler ve fırın unu gibi doğal olarak bu minerali içermeyen yiyecekler genellikle sentetik çinko formlarıyla takviye edilir.

Çinko takviyeleri veya çinko içeren multi-besin takviyeleri de alabilirsiniz.

Bağışıklık fonksiyonundaki rolü nedeniyle çinko, bazı burun spreylerine, pastillere ve diğer doğal soğuk tedavilere de eklenir.


Vücudunuzdaki Rolü

Çinko, vücudunuzun sayısız şekilde kullandığı hayati bir mineraldir.

Aslında çinko, demirden sonra vücudunuzdaki en bol bulunan ikinci eser mineraldir ve her hücrede bulunur. Çinko, metabolizmaya, sindirime, sinir fonksiyonuna ve diğer birçok işleme yardımcı olan 300'den fazla enzimin aktivitesi için gereklidir. Ek olarak, bağışıklık hücrelerinin gelişimi ve işlevi için kritik öneme sahiptir.


Çinko aynı zamanda cilt sağlığı, DNA sentezi ve protein üretimi için de temel bir mineraldir.

Dahası, vücut büyümesi ve gelişimi, hücre büyümesi ve bölünmesindeki rolü nedeniyle çinkoya dayanır.

Çinko, tat ve koku duyularınız için de gereklidir. Uygun tat ve koku için çok önemli enzimlerden biri bu besine bağlı olduğundan, çinko eksikliği tat alma veya koku alma yeteneğinizi azaltabilir.


Sağlığa Yararları

Araştırmalar çinkonun sağlığa birçok faydasının olduğunu gösteriyor.


Bağışıklık Sistemini Güçlendirir

Çinko bağışıklık sisteminizin güçlü kalmasına yardımcı olur. Bağışıklık hücresi fonksiyonu ve hücre sinyallemesi için gerekli olduğundan dolayı herhangi bir eksiklik, zayıflamış bir bağışıklık tepkisine yol açabilir.

Çinko takviyeleri belirli bağışıklık hücrelerini uyarır ve oksidatif stresi azaltır.

Yedi çalışmanın gözden geçirilmesi sonucu, günde 80-92 mg çinkonun soğuk algınlığının süresini %33'e kadar azaltabileceğini göstermiştir.

Dahası, çinko takviyeleri enfeksiyon riskini önemli ölçüde azaltır ve yaşlı erişkinlerde bağışıklık tepkisini destekler.


Yaraların İyileşmesini Hızlandırır

Çinko, yanıklar, bazı ülserler ve diğer cilt yaralanmaları için bir tedavi olarak hastanelerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu mineral, kolajen sentezi, bağışıklık işlevi ve inflamatuar yanıtta kritik roller oynadığından, iyileşme için gereklidir.


Aslında, cildiniz vücudunuzun çinko içeriğinin yaklaşık %5'ini nispeten yüksek bir miktarda tutar.

Çinko eksikliği yara iyileşmesini yavaşlatabilir ve çinko takviyesi yaraları olan kişilerde iyileşmeyi hızlandırabilir. Diyabetik ayak ülseri olan 60 kişide yapılan 12 haftalık bir çalışmada, günde 200 mg çinko ile tedavi edilenler, plasebo grubuna kıyasla ülser boyutunda önemli azalmalar yaşadı.


Yaşa Bağlı Olarak Bazı Hastaıkların Riskini Azaltabilir

Çinko, pnömoni, enfeksiyon ve yaşa bağlı makula dejenerasyonu gibi yaşa bağlı hastalık riskinizi önemli ölçüde azaltabilir. Çinko, vücudunuzu enfeksiyondan korumaya yardımcı olan T hücrelerinin ve doğal öldürücü hücrelerin aktivitesini artırarak oksidatif stresi azaltabilir ve bağışıklık tepkisini iyileştirebilir.

Bir çalışma günde 45 mg elementer çinkonun yaşlı erişkinlerde enfeksiyon insidansını yaklaşık %66 oranında azaltabileceğini belirledi.

Ek olarak, 4.200'den fazla kişide yapılan büyük bir çalışmada, günlük antioksidan takviyeleri olan E vitamini, C vitamini ve beta-karoten artı 80 mg çinko almak, görme kaybını azalttı ve ileri AMD riskini önemli ölçüde azalttı.


Akne Tedavisinde Yardımcı Olur

Akne, dünya nüfusunun %9,4'ünü etkilediği tahmin edilen yaygın bir cilt hastalığıdır.

Akne, yağ üreten bezlerin, bakterilerin ve iltihaplanmanın tıkanması ile tetiklenir.

Araştırmalar, çinko tedavilerinin iltihabı azaltarak, P. acnes bakterilerinin büyümesini engelleyerek ve yağlı bez aktivitesini baskılayarak akneyi etkili bir şekilde tedavi edebileceğini göstermektedir.

Akneli insanlar daha düşük çinko seviyelerine sahip olma eğilimindedir. Bu nedenle, takviyeler semptomları azaltmaya yardımcı olabilir.


İnflamasyonları Azaltır

Çinko, oksidatif stresi azaltır ve vücudunuzdaki belirli inflamatuar proteinlerin seviyelerini azaltır.

Oksidatif stres, kalp hastalığı, kanser ve zihinsel gerileme gibi çok çeşitli kronik hastalıklara katkıda bulunan bir faktör olan kronik inflamasyona yol açar.

40 yaşlı erişkinde yapılan bir çalışmada, günde 45 mg çinko alanların inflamatuar belirteçlerde plasebo grubuna göre daha fazla azalma yaşadığı görüldü.


Eksikliğinin Belirtileri

Şiddetli çinko eksikliği nadir olmakla birlikte, nadir görülen genetik mutasyonları olan kişilerde, anneleri yeterli çinkoya sahip olmayan bebeklerde, alkol bağımlılığı olan kişilerde ve bazı bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar alan kişilerde ortaya çıkabilir.


Şiddetli çinko eksikliğinin belirtileri arasında büyüme ve gelişmede bozulma, cinsel olgunlukta gecikme, deri döküntüleri, kronik ishal, yara iyileşmesinde bozulma ve davranış sorunları yer alır.

Çinko eksikliğinin daha hafif formları, özellikle diyetlerin genellikle önemli besinlerden yoksun olduğu gelişmekte olan ülkelerdeki çocuklarda daha yaygındır.


Dünya çapında yaklaşık 2 milyar insanın yetersiz beslenme nedeniyle çinko eksikliği olduğu tahmin edilmektedir. Çinko eksikliği bağışıklık sistemini güçsüzleştiriğinden dolayı, çinko eksikliği bulaşma riskinin her yıl 5 yaş altı çocuklarda 450.000'den fazla ölüme neden olduğu düşünülmektedir.


Çinko eksikliği riski olanlar şunlardır:

• Crohn hastalığı gibi gastrointestinal hastalıkları olan kişiler

• Vejetaryenler ve veganlar

• Hamileler ve emziren kadınlar

• Sadece anne sütü ile beslenen büyük bebekler

• Orak hücre anemisi olan kişiler

• Anoreksiya veya bulimia hastaları da dahil olmak üzere yetersiz beslenen kişiler

• Kronik böbrek hastalığı olan kişiler

• Alkol kullananlar


Hafif çinko eksikliğinin belirtileri arasında ishal, bağışıklığın azalması, saçların incelmesi, iştah azalması, duygudurum bozuklukları, kuru cilt, doğurganlık sorunları ve yara iyileşmesinin bozulması sayılabilir.

Vücudunuzun çinko seviyeleri üzerindeki sıkı kontrolü nedeniyle çinko eksikliğini laboratuvar testleri kullanarak tespit etmek zordur. Bu nedenle, testler normal seviyeleri gösterse bile hala eksik olabilirsiniz.

Uzmanlar, takviyeye ihtiyacınız olup olmadığını belirlerken kan sonuçlarının yanı sıra zayıf diyet alımı ve genetik gibi diğer risk faktörlerini de dikkate alır.


Gıda Kaynakları

Birçok hayvansal ve bitkisel gıda çinko açısından doğal olarak zengindir ve bu da çoğu insanın yeterli miktarda tüketmesini kolaylaştırır.


Çinko bakımından yüksek olan yiyecekler:

Kabuklu deniz ürünleri: İstiridye, yengeç, midye, ıstakoz ve istiridye

Et: Sığır eti, kuzu eti

Kümes hayvanları: Hindi ve tavuk

Balık: Pisi balığı, sardalye, somon ve taban

Baklagiller: Nohut, mercimek, siyah fasulye, barbunya fasulyesi vb.

Kuruyemiş ve tohumlar: Kabak çekirdeği, kaju fıstığı, kenevir tohumu vb.

Süt ürünleri: Süt, yoğurt ve peynir

Yumurta

Tam tahıllar: Yulaf, kinoa, kahverengi pirinç vb..

Belirli sebzeler: Mantar, lahana, bezelye, kuşkonmaz ve pancar yeşillikleri


Toksisite ve Dozaj Önerileri

Çinko eksikliği sağlık sorunlarına neden olabileceği gibi, aşırı alım da olumsuz yan etkilere neden olabilir.

Çinko toksisitesinin en yaygın nedeni, hem akut hem de kronik semptomlara neden olabilen çok fazla çinko takviyesidir.


Toksisite belirtileri şunları içerir:

• Bulantı ve kusma

• Tat kaybı

• İshal

• Karın krampları

• Baş ağrıları

• Zayıflamış bağışıklık fonksiyonu

• Azalmış “iyi” HDL kolesterol seviyeleri


Çok fazla çinko almak, diğer besinlerde de eksikliklere neden olabilir.

Örneğin, kronik yüksek çinko alımı, bakır ve demir emilimini engelleyebilir.

10 hafta boyunca günde sadece orta derecede yüksek dozda 60 mg çinko tüketen kişilerde bakır seviyelerinde azalma bile fark edilmiştir.


Önerilen Dozajlar

Aşırı tüketimi önlemek için doktor tavsiyesi dışında yüksek doz çinko takviyelerinden uzak durun.

Önerilen günlük alım miktarı yetişkin erkekler için 11 mg ve yetişkin kadınlar için 8 mg'dır.

Hamile ve emziren kadınlar günde sırasıyla 11 ve 12 mg tüketmelidir.

Tıbbi bir durum emilimini engellemiyorsa, çinko için yalnızca diyet yoluyla kolayca ulaşmalısınız.

Çinko için tolere edilebilir üst seviye günde 40 mg'dır. Ancak bu, çinko eksikliği olan ve yüksek doz takviye alması gerekebilecek kişiler için geçerli değildir.


Sonuç olarak

Çinko, DNA sentezi, bağışıklık işlevi, metabolizma ve büyüme için gereklidir.

Enflamasyonu ve yaşa bağlı bazı hastalıklara yakalanma riskinizi azaltabilir.

Çoğu insan diyet yoluyla erkekler için 11 mg ve kadınlar için 8 mg RDI'yi karşılar, ancak daha yaşlı yetişkinlerin ve çinko emilimini engelleyen hastalıkları olan kişilerin takviye alması gerekebilir.

Yüksek doz çinko takviyeleri tehlikeli yan etkilere yol açabileceğinden, tavsiyelere bağlı kalmak ve sadece gerektiğinde takviye almak önemlidir.



0 yorum

İlgili Yazılar

Hepsini Gör

Comments


Öne Çıkanlar
Furkan Büyükbayraktar.JPG

İstanbul Gelişim Üniversitesi, Beslenme ve Diyetetik bölümünde aldığım 4 senelik lisans eğitimini Haziran 2018’de tamamladım. Haliç Üniversitesinde yüksek lisans eğitimime devam ediyorum. 2020 yılından beri kliniğimde yüz yüze, kurumsal ve online olarak danışmanlık veriyorum. Araştırdıklarımı ve öğrendiklerimi burada sizlerle paylaşıyorum. 

  • Facebook
  • Twitter
  • Instagram
christin-hume-mfB1B1s4sMc-unsplash.jpg

Online diyet danışmanlığıyla ilgili detaylı bilgi ve randevu için;

bottom of page